Newyddion gan y Cyngor – 30 Medi 2026
Cynhaliodd y Cyngor Optegol Cyffredinol (GOC) ei drydydd cyfarfod Cyngor o'r flwyddyn ddoe. Roedd eitemau'r agenda yn cynnwys trafod canfyddiadau o'i adolygiad thematig i arferion masnachol a diogelwch cleifion; cymeradwyo'r ymateb i'w ymgynghoriad diwygio Datblygiad Proffesiynol Parhaus (DPP); nodi ei ymateb i adolygiad yr Arglwydd Mann o wrthsemitiaeth a mathau eraill o hiliaeth yn y GIG a system reoleiddio gofal iechyd; trafod Adroddiad Addysg Optegol y DU 2026; a chymeradwyo Adroddiad Blynyddol y GOC ac Adroddiad Blynyddol Cydraddoldeb, Amrywiaeth a Chynhwysiant (EDI).
Adolygiad thematig o arferion masnachol a diogelwch cleifion
Trafododd y Cyngor ganfyddiadau adolygiad thematig y GOC a oedd yn archwilio sut y gallai arferion masnachol mewn gofal llygaid sylfaenol effeithio ar ddiogelwch cleifion. Ystyriodd yr adolygiad bum maes allweddol: targedau gwerthu a chymhellion, arferion archebu, amseroedd profion golwg, tryloywder prisio a chymorth ariannol y GIG, a phrofion golwg ar gyfer plant ifanc 0-5 oed.
Canfu'r adolygiad:
- Mae cleifion yn fodlon ar y gwasanaeth maen nhw'n ei dderbyn ond mae llawer o gofrestreion yn pryderu am eu gallu i ddarparu gofal cleifion diogel
- Nid oes tystiolaeth uniongyrchol bod arferion masnachol yn achosi niwed i gleifion, er bod diffyg data ar ganlyniadau cleifion yn gwneud hyn yn anodd i'w asesu.
- Mae pryderon ynghylch lles cofrestryddion gan gynnwys straen a llosgi allan. Roedd y Cyngor yn glir pan fo lles cofrestryddion mewn perygl, mae hyn yn bryder diogelwch cleifion, ac felly mae'n fater rheoleiddio.
- Ymddengys bod myfyrwyr a gweithwyr proffesiynol ar ddechrau eu gyrfaoedd yn cael eu heffeithio'n fwy gan y pwysau hyn, gan bwyntio at yr angen am fwy o gefnogaeth wrth hyfforddi ac wrth reoli'r newid o hyfforddi i ymarfer annibynnol.
- Mae rhwystrau i gael mynediad at ofal oherwydd diffyg tryloywder prisiau ar-lein a gwybodaeth am gymhwysedd ar gyfer cymorth ariannol y GIG, lleiafrif o fusnesau nad ydynt yn darparu profion golwg i blant ifanc a risgiau ynghylch ofn gwerthu dan bwysau yn atal pobl rhag gwneud profion golwg arferol
- Er bod gosod y safonau cywir a gorfodi'r rhain yn dda yn bwysig, mae diwylliant ac arweinyddiaeth yn hanfodol. Mae hyn yn cynnwys creu amgylcheddau diogel yn seicolegol sy'n cefnogi cofrestreion i siarad, gan gynnwys wrth y GOC.
Trafododd y Cyngor raglen waith ar gyfer y Cyngor Optegol a'r sector ehangach, gan gynnwys cyflogwyr, cyrff proffesiynol, comisiynwyr a chyrff y GIG. Mae gwaith arfaethedig y Cyngor Optegol yn cynnwys adolygu'r Safonau ar gyfer Busnesau Optegol a chanllawiau eraill, gweithio gyda darparwyr addysg i baratoi myfyrwyr yn well ar gyfer realiti masnachol y sector, a chryfhau cefnogaeth i gofrestreion godi pryderon.
Croesawodd y Cyngor yr adolygiad fel catalydd pwysig ar gyfer sgyrsiau a gweithredu ar draws y sector. Cyhoeddir yr adroddiad llawn yn fuan.
Ymateb i ymgynghoriad diwygio DPP
Cymeradwyodd y Cyngor ymateb y GOC i'w ymgynghoriad ar ddiwygiadau arfaethedig i'w gynllun DPP . Bwriad y cynigion yw moderneiddio'r system bresennol a chreu dull mwy hyblyg, llai rhagnodol sy'n canolbwyntio ar ansawdd dysgu ac yn cefnogi'r rolau clinigol sy'n ehangu y mae cofrestreion yn eu cyflawni.
Mae'r ymateb i'r ymgynghoriad yn cadarnhau uchelgais tymor hwy'r GOC i symud i ffwrdd o'r system bwyntiau bresennol a rhoi terfyn ar yr angen i'r GOC gymeradwyo darparwyr DPP. Fodd bynnag, byddai'r cynigion hyn yn gofyn am newid deddfwriaethol, gyda'r bwriad o'u gweithredu ym mis Ionawr 2031. Nododd y Cyngor bwysigrwydd gweithio'n agos gyda'r sector ar y diwygiadau tymor hwy hyn i feithrin hyder yn y newidiadau a chaniatáu digon o amser i'r proffesiwn addasu.
Mae'r GOC yn bwriadu sefydlu grŵp gorchwyl a gorffen rhanddeiliaid i helpu i lunio newidiadau arfaethedig ar gyfer cylch DPP 2028-30. Mae newidiadau arfaethedig sy'n dechrau yn 2028 yn cynnwys lleihau nifer y meysydd dysgu gorfodol, cael gwared ar rai rhwystrau i ddysgu hunangyfeiriedig fel yr angen i ysgrifennu datganiad myfyriol ar ôl pob gweithgaredd, ac ymgorffori adborth cleifion o fewn DPP. Mae'r GOC wedi tynnu'r cynnig yn ôl yn ei ymgynghoriad i fusnesau sicrhau bod gan gofrestreion unigol Gynllun Datblygu Personol (PDP) cyfoes.
Mae'r GOC hefyd yn bwriadu symleiddio agweddau ar reoleiddio darparwyr DPP yn y cylch 2028-30, gan gynnwys ei gwneud hi'n haws i ddarparwyr DPP symud o statws cymeradwyaeth dros dro i statws cymeradwyaeth lawn a lleihau nifer yr archwiliadau darparwyr DPP dros y cylch.
Cyhoeddir yr ymateb terfynol i'r ymgynghoriad ym mis Hydref 2026.
Ymateb y GOC i adolygiad yr Arglwydd Mann o wrthsemitiaeth a mathau eraill o hiliaeth yn y GIG a'r system reoleiddio gofal iechyd
Ystyriodd y Cyngor ymateb cychwynnol y GOC i'r adolygiad annibynnol o wrthsemitiaeth a mathau eraill o hiliaeth yn y GIG a system reoleiddio gofal iechyd , dan arweiniad yr Arglwydd Mann ac a gomisiynwyd gan Lywodraeth y DU. Archwiliodd yr adolygiad sut mae sefydliadau gofal iechyd yn adnabod, yn adrodd ac yn ymateb i wrthsemitiaeth a mathau eraill o hiliaeth.
Mae ymchwil diweddar, fel arolwg cofrestrwyr 2026 y GOC , yn parhau i dynnu sylw at effaith gwahaniaethu o fewn y proffesiynau y mae'n eu rheoleiddio, gyda hil ymhlith y mathau mwyaf cyffredin o wahaniaethu yn y gweithle a adroddir.
Croesawodd y Cyngor ymateb y GOC, sy'n adeiladu ar ei waith presennol i hyrwyddo EDI ar draws ei swyddogaethau rheoleiddio a'i ddiwylliant sefydliadol. Nododd y Cyngor y bydd y GOC yn defnyddio diffiniad gweithio Cynghrair Cofio'r Holocost Rhyngwladol (IHRA) o wrthsemitiaeth a diffiniad Llywodraeth y DU o elyniaeth gwrth-Fwslimaidd . Bydd y GOC hefyd yn gweithredu rhaglen o gamau gweithredu sy'n deillio o'r adolygiad, gan gynnwys hyfforddi staff, datblygu polisïau a gwaith parhaus gyda rheoleiddwyr a sefydliadau gofal iechyd eraill i fynd i'r afael â gwahaniaethu a hyrwyddo cynhwysiant.
Adroddiad addysg optegol y DU 2026
Ystyriodd y Cyngor adroddiad blynyddol y GOC ar addysg a hyfforddiant optegol ledled y DU, sy'n adolygu tueddiadau, risgiau a datblygiadau allweddol mewn cymwysterau a llwybrau cofrestru a gymeradwywyd gan y GOC yn ystod blwyddyn academaidd 2024/25.
Canfu'r adroddiad fod recriwtio myfyrwyr yn parhau i fod yn gryf, gyda derbyniadau optometreg yn cynyddu 16.3% ar gyfer 2025/26 o'i gymharu â data derbyniadau 2024/25, tra bod derbyniadau opteg ddosbarthu wedi codi 46.6%. Mae derbyniadau optometreg yn parhau i fod yn gystadleuol, tra dylai cymwysterau newydd, gan gynnwys dwy radd Meistr optometreg newydd a phrentisiaeth opteg ddosbarthu, gefnogi twf pellach. Nododd yr adroddiad bwysigrwydd sicrhau digon o gyfleoedd lleoli, capasiti goruchwylio a staff academaidd i gefnogi'r ehangu hwn.
Tynnodd yr adroddiad sylw hefyd at gynnydd yn nifer yr hyfforddeion sy'n ymgymryd â chymwysterau rhagnodi annibynnol, ond gostyngiad yn nifer y bobl sy'n ymgymryd â chymwysterau opteg lensys cyswllt.
Mewn man arall, nododd yr adroddiad gynnydd sylweddol wrth weithredu Gofynion Addysg a Hyfforddiant (ETR) y GOC, a dechrau lleoliadau hir yn 2025, sy'n rhoi profiad clinigol dan oruchwyliaeth i fyfyrwyr sy'n wynebu cleifion fel rhan o'u rhaglenni gradd.
Trafododd y Cyngor wahaniaethau ystadegol arwyddocaol mewn cynnydd a chyrhaeddiad rhwng rhai grwpiau demograffig a thynnodd sylw at bwysigrwydd parhau i wella data EDI i gefnogi dadansoddi a chynllunio'r gweithlu yn y dyfodol.
Cyhoeddir yr adroddiad terfynol ym mis Hydref 2026.
Adroddiadau blynyddol
Cymeradwyodd y Cyngor 'Adroddiad Blynyddol, Adroddiad Addasrwydd i Ymarfer Blynyddol a Datganiadau Ariannol y GOC ar gyfer 2025-26,' a oedd yn nodi gweithgareddau, cyflawniadau a pherfformiad ariannol y GOC yn ystod blwyddyn gyntaf ei strategaeth gorfforaethol 2025-30, Gofal llygaid diogel ac effeithiol i bawb .
Hefyd, cymeradwyodd y Cyngor 'Adroddiad Blynyddol EDI 2025-26' ac 'Adroddiad Monitro Blynyddol EDI 2025-26' y GOC, a oedd yn nodi'r cynnydd a wnaed yn ystod blwyddyn gyntaf cyflawni Strategaeth EDI 2025-2030 y GOC . Croesawodd y Cyngor yr ystod eang o waith EDI dros y flwyddyn ddiwethaf, a oedd yn cynnwys comisiynu ymchwil i ddeall anghymesuredd posibl yn well mewn prosesau addasrwydd i ymarfer; cryfhau'r defnydd o fewnwelediad cofrestreion, cleifion a'r cyhoedd i lywio polisi ac arfer rheoleiddio; a mwy o hyfforddiant EDI i staff, arweinwyr a gwneuthurwyr penderfyniadau.
Cyhoeddir yr adroddiadau maes o law.
