Newyddion gan y Cyngor - 24 Mehefin 2026
Cynhaliodd y Cyngor Optegol Cyffredinol (GOC) ei ail gyfarfod o'r flwyddyn ar 24 Mehefin 2026.
Ymgynghoriad ar y datganiad diweddaraf drafft arfaethedig ar brofi golwg wedi'i gymeradwyo
Cymeradwyodd y Cyngor ymgynghoriad ar ddatganiad drafft wedi'i ddiweddaru ar brofi golwg a diwygiadau drafft i'r safon goruchwylio/dirprwyo yn y Safonau Ymarfer ar gyfer Optometryddion ac Optegwyr Dosbarthu a'r Safonau ar gyfer Myfyrwyr Optegol.
Yn dilyn ei alwad am dystiolaeth yn 2022 ar Ddeddf yr Optegwyr a pholisïau cysylltiedig, gwnaeth y Cyngor Cyffredinol ymrwymiad i adolygu ei ddatganiad yn 2013 ar brofi golwg a'i safbwyntiau ar wiriadau cyn ac ar ôl sgrinio a gwahanu cydrannau profion golwg. Ystyriodd y Cyngor ddatganiad wedi'i ddiweddaru drafft cychwynnol yn ei gyfarfod ym mis Rhagfyr 2025, gan gynnig gwelliannau a diwygiadau sydd wedi'u hymgorffori ers hynny.
Yn eu trafodaeth, tynnodd y Cyngor sylw at y datblygiadau sylweddol ym maes gofal llygaid dros y tair blynedd ar ddeg diwethaf. Mae'r trawsnewidiad hwn, o fewn y gweithlu a thrwy ddatblygiadau technolegol, yn golygu nad yw datganiad safbwynt 2013 bellach yn adlewyrchu arfer cyfredol. Pwysleisiodd y Cyngor y bylchau diogelwch y mae hyn yn eu creu a'r risg o ran diogelu'r cyhoedd o fethu â diweddaru datganiad 2013.
Dirprwyo ar rannau o'r prawf golwg
Mae'r datganiad wedi'i ddiweddaru arfaethedig yn cadarnhau y gall optometrydd ddirprwyo rhai rhannau o'r prawf golwg i berson sydd wedi'i hyfforddi'n addas, ar yr amod bod yr optometrydd yn parhau i fod mewn rheolaeth gyffredinol dros y broses ac yn goruchwylio'r tasgau sy'n cael eu cyflawni. Cefnogwyd y safbwynt hwn trwy ymgysylltu ag arbenigwyr proffesiynol lle'r oedd consensws y gellir dirprwyo rhai elfennau gwirio cyn ac ar ôl sgrinio yn effeithiol ac yn ddiogel i optegwyr dosbarthu neu unigolion nad ydynt wedi cofrestru sydd wedi'u hyfforddi'n briodol.
Mae tasgau fel profion pwysedd mewngolwg ac asesiadau maes gweledol eisoes yn cael eu cyflawni'n gyffredin gan staff cymorth hyfforddedig, gan ryddhau optometryddion i ganolbwyntio ar wneud penderfyniadau clinigol a gofal cleifion. Ni fyddai'r datganiad arfaethedig yn newid dyletswyddau a chyfrifoldebau'r optometrydd, ond yn atgyfnerthu eu rôl ganolog mewn profion golwg ac yn adlewyrchu arfer clinigol modern yn well.
Gwahanu yn ôl amser, person, a/neu le
Mae deddfwriaeth yn caniatáu gwahanu cydrannau'r prawf golwg yn ôl amser, person, a/neu le, ac nid yw'n cyfyngu ar y mathau o offer, cynhyrchion, na thechnoleg a ddefnyddir wrth gynnal prawf golwg. Mae fformatau newydd o brofion golwg wedi dod i'r amlwg yn ystod y blynyddoedd diwethaf, yn fwyaf nodedig teleoptometreg. Mae hyn wedi dod â chyffro ynghylch y cyfleoedd i wella mynediad at ofal a phryderon ynghylch y goblygiadau hirdymor posibl i'r proffesiynau optegol. Mae'r GOC wedi cyhoeddi ymchwil gyda gweithwyr proffesiynol optegol a chyda chleifion a'r cyhoedd, wedi cynnull bwrdd crwn rhanddeiliaid, ac wedi arsylwi teleoptometreg yn ymarferol i ddeall yn well y defnydd cyfredol o'r fformat profi golwg hwn a'i effeithiau ar ymarfer cyfoes ehangach.
Mae'r datganiad wedi'i ddiweddaru arfaethedig yn amlinellu fframwaith rheoleiddio eang y gall cofrestreion ddewis arloesi'n gyfrifol ynddo, gan leihau risgiau i gleifion hefyd. Mae'n ceisio mynd i'r afael â'r risgiau allweddol hyn drwy gyflwyno mesurau diogelwch sy'n cwmpasu rôl archwiliad clinigol, hyfforddiant staff, asesu addasrwydd cleifion yn seiliedig ar risg, dewis a chydsyniad cleifion, ac ystyried cleifion mewn amgylchiadau agored i niwed. Fel gyda'r cynigion ar ddirprwyo, mae'r datganiad yn atgyfnerthu rôl ganolog yr optometrydd drwy nodi bod cyfrifoldeb clinigol dros y claf ac am yr holl ofal cleifion yn parhau gyda'r optometrydd sy'n cynnal y prawf golwg.
Cyhoeddir yr ymgynghoriad ym mis Gorffennaf a bydd yn rhedeg am 14 wythnos.
Mae ymchwil i ganlyniadau annheg addasrwydd i ymarfer yn canfod nad oes cysylltiad rhwng nodweddion EDI a chanlyniadau FtP
Trafododd y Cyngor ganfyddiadau dadansoddiad annibynnol o ganlyniadau addasrwydd i ymarfer y GOC. Comisiynwyd yr ymchwil ym mis Mawrth 2024, gyda'r nod o adeiladu sylfaen wybodaeth a gwella tryloywder.
Dadansoddodd Dr Gareth Davies (Medistat Limited), ystadegydd annibynnol sydd â phrofiad o gefnogi rheoleiddwyr iechyd y DU, ganlyniadau pob un o'r tri cham addasrwydd i ymarfer – triage, ymchwiliadau, a gwrandawiadau. Mae'r dadansoddiad yn cwmpasu canlyniadau o'r cyfnod pum mlynedd 2020 – 2024.
Ychydig o dystiolaeth a ganfu'r ymchwil o anghymesuredd ystyrlon mewn canlyniadau addasrwydd i ymarfer. Lle nodwyd gwahaniaethau ystadegol arwyddocaol, roedd y rhain yn gysylltiedig yn bennaf ag ymatebion 'yn well ganddynt beidio â dweud' (PNTS) yn hytrach na grwpiau nodweddion amddiffyn penodol. Yn hytrach, canfu'r dadansoddiad fod nodweddion achos yn rhagfynegydd cryfach o ganlyniad.
Hefyd, darparodd Dr Davies set o argymhellion i'r GOC. Mae hyn yn cynnwys gwella ansawdd a chyflawnder data EDI, yn enwedig drwy leihau nifer yr ymatebion PNTS, a chynnal adolygiad pellach yn y blynyddoedd i ddod ar ôl casglu mwy o ddata.
Cymeradwyodd y Cyngor hefyd strategaeth gyfathrebu allanol newydd a chod ymddygiad aelodau, yn amodol ar fân newidiadau. Trafododd hefyd ganfyddiadau o adroddiad blynyddol Gwasanaeth Cwynion Defnyddwyr Optegol (OCCS) 2025-26. Mae'r OCCS yn wasanaeth cyfryngu annibynnol a rhad ac am ddim i ddefnyddwyr (cleifion) gofal optegol a'r gweithwyr proffesiynol sy'n darparu'r gofal hwnnw.
